Teruggaan is steeds moeilijker

Bij 'nieuwe Nederlanders' gaat het vaak over ons beeld van hen: hoe gaan we met ze om en hoe zit het met scholing en arbeidsvoorwaarden? Niet van hier gaat over wat zij van ons vinden.

Joran Bal 'Toen ik ernaar verlangde om alleen te zijn, merkte ik dat ik nederlander werd' WaT er door Nederland bij mij is veranderd? Ik heb geleerd op tijd te zijn. Tien uur is tien uur. Iets waar ik in het begin heel erg veel moeite mee had." Aan het woord is John Kayongo uit Oeganda. Hij is een van de import-Nederlanders die wordt geïnterviewd in Niet van hier.

Voor de thema-avond spraken de interviewers met 24 'nieuwe Nederlanders'. Van een Braziliaanse tot een Wit-Rus, van een Amerikaanse tot een Hongaar, van een Marokkaan tot een Surinamer. Drie uur lang vertellen de immigranten over hun achtergrond, de reden van hun komst, maar toch vooral over de bijzonder- en eigenaardigheden van Nederland; hun nieuwe vaderland.

Hun beschouwingen - afgewisseld met foto's, archiefbeelden en muziek uit het land van herkomst - zijn aaneengesmeed tot een verrassend frisse blik op onze polder. Wie zijn wij en hoe krijgt iemand van elders greep op Nederland? Wat valt op, wat valt tegen en wat spreekt aan?

Natuurlijk komen de bekende stereotypen van Nederlanders langs: de koektrommel gaat na één koekje weer dicht, gasten kunnen bij een onaangekondigd bezoek niet altijd aanschuiven bij de maaltijd en de individualistische Nederlanders zijn wel heel erg direct - tot op het onbeleefde af.

Maar er zijn ook positieve dingen te melden over Nederland en de hier gangbare waarden en normen. De Egyptische Omaima Korz- Noor: "In Nederland is er zoveel groen - zoveel soorten bomen en bloemen, de verschillende soorten bloesem - dat was voor mij onvoorstelbaar. Toen mijn moeder hier kwam zei ze zelfs: Ik denk niet dat er hier psychiatrische klinieken zijn. Met zo'n natuur, dat kan toch niet?"

"De vrijheid die je in dit land als vrouw hebt is een wereld van verschil met Afghanistan," zegt Belkes Petterson-Khoja. "Dat heeft me er zeker in het begin doorheen gesleept en beschermd tegen de heimwee." Terug op vakantie in Afghanistan met haar man ging die op de foto als hij meehielp met afwassen. "Dan moest ik mijn zusjes duidelijk maken dat hij geen toneelstukje opvoerde om een goede indruk op zijn schoonfamilie te maken, maar dat hij dit gewoon elke dag doet."

Heimwee is een emotie die meer geïnterviewden parten heeft gespeeld. Goran Trkulja uit Bosnië: "In het begin was ik alleen maar bezig met plannen om terug te gaan. Ik leefde alsof ik nog steeds in Bosnië was. Pas later - toen ik en mijn vrouw onze verblijfsvergunning kregen - kwam het besef dat ik me voorgoed in Nederland ging vestigen."

Jane Huisinga uit Maleisië kreeg van haar Nederlandse man de belofte dat ze ooit naar Azië zouden vertrekken. "Maar na al die jaren hier en met drie kinderen op school zit dat er waarschijnlijk niet meer in," verzucht ze.

Het verblijf in Nederland en de afstand met het vaderland zorgt ook voor reflectie en een frisse blik op het thuisland. Trkulja: "Wij vechten altijd en maken daarmee alles kapot. Dan bouwen we onze steden en ons leven opnieuw op en vijftig jaar later gaat het weer mis."

Op vakantie in haar geboorteland Brazilië moest Ana Rosa Abreu Costas weer erg wennen aan de Braziliaanse manier van leven. "We gingen met familie, vrienden en buren naar het strand, daar naartoe, dat doen. En straks, dacht ik, gaat iedereen naar zijn eigen huis. Maar ze bleven. Je hebt daar altijd mensen om je heen. Toen ik ernaar verlangde om helemaal alleen te zijn, merkte ik dat ik een beetje Nederlander geworden ben."

Er zijn ook andere geluiden te horen, bijvoorbeeld van Paolo Rodrigo Munoz Carvajal uit Chili. "Als je migrant bent en je woont in Nederland, dan krijg je steeds minder bevestigingen van je identiteit, want je ziet geen mensen om je heen die zijn zoals jij. Dus dan wordt jouw identiteit het tegenovergestelde van wat je ziet - en dat zijn Nederlanders. Op een gegeven moment krijg je een soort van anti-identiteit: ik ben datgene wat ik niet om mij heen zie. Daardoor ontwikkelde ik een - onterechte - afkeer van Nederland."

Umran Aygun stelt het als volgt. "Ik woon en werk in Nederland, praat Nederlands en heb een Nederlands paspoort. Maar ik ben een Turkse vrouw. Dat voel ik zo omdat Nederlanders mij altijd als buitenlander blijven zien." Dat ze zelf ook een ambivalente houding heeft blijkt uit het feit dat ze met de klanten en haar Turkse man in de stomerij automatisch Nederlands praat - 'zelfs als klanten me in het Turks aanspreken' - maar thuis vrijwel altijd 'puur Turks' spreekt.

De taal is een struikelblok waar iedereen moeite mee had en soms nog heeft. "Toen ik hier net was en voor de eerste keer het journaal zag dacht ik: wat is dit?" zegt de Braziliaanse Costas. "Het klonk zo hard en die lelijke keelklanken! Ik houd van alles in Nederland, behalve van de taal." De Oegandees Kayongo: "Nederlands is de moeilijkste taal die ik ooit heb geleerd. Er zit geen enkele logica in: de vork, de lepel en het mes. Waarom?!"

De Amerikaanse Margarita de Jong schipperde lang tussen een Engelstalige radiopiraat en de Nederlandse radiozenders. Op een dag was ze aan het afwassen en verstond ze wat er gezegd werd. "Dansje gedaan, ik versta wat ze zeggen! Dat was geweldig." Ook het moment dat ze merkte dat ze de ondertiteling op de televisie aan het lezen was, vervulde de Amerikaanse met groot geluk en trots.

Mohammed Achahboun uit Marokko verwoordt wat alle 24 nieuwe Nederlanders diep in hun hart allemaal weten. "Probeer je hier thuis te voelen, want teruggaan dat wordt steeds moeilijker en op een gegeven moment ook onmogelijk."

Thema-avond Niet van hier,

Copyright: Het Parool